Wala lang.


















Akala ko mamamatay na ako kagabi.

2nd Premio Tomas Arejola Para sa Literaturang Bikolnon


















(L-R) Ako, Elmer Basbas (pamangkin ni Luis Cabalquinto na Lifetime Awardee), Jose Jason Chancoco, H. Francisco Peñones

Gusto mo bang mag-Med?

1. Pangarap ko talaga noon ang maging doktor. Sinabi ko noon sa nanay ko na balang araw ay mapapagawan ko siya ng bahay na kasing gara nung bahay ng doktor malapit sa'min. Kumuha ako ng B.S. Medical Technology dahil yun daw ang best pre-med course. Pero hindi lang med-realated courses ang puwedeng pang pre-med. Naalala ko yung clerk na kinukuhanan ng dugo yung pasiyente para sa Arterial Blood Gas. Naka-limang tusok na siya pero hindi pa rin niya na-hit yung ugat. Sabi niya, mas magaling daw yung mga kaklase niyang Med Tech. Pano ba naman, Food Tech yung pre-med niya. Pero okay lang yun. Dahil pwede ring maging doktor ang mga kumukuha ng:

1. B.S. General
2. Intarmed
3. B.S. Chemistry
4. A.B Humanities
5. B.S. Math
6. B.S. Chemical Engineering
7. A.B./B.S. Philosophy
8. B.A. Management
9. B.S.C. Management
10. B.S. Mechanical Engineering
11. B.S. Business Administration
12. A.B. Economics
13. A.B. English
14. B.S./A.B. Agri-Business
15. A.B. Political Science
16. A.B. Sociology
17. B.S. Foreign Service
18. B.S. Education
19. B.S. Statistics
20. A.B. Social Science
21. B.S. Geology
22. A.B. Communication Arts
23. B.S. Agriculture
24. B.S.C. Banking/Finance
25. B.S. Electronic Engineering
26. B.S. Food Technology

2. Sa Medicine, apat na taon kang mag-aaral. Tapos, kukuha ka ng licensure exam. Kung hindi ka pa handa sa tatlong buwan (simula sa graduation) na review, mas pipiliin mong exam yung sa Pebrero para mas siguradong papasa agad. Kung makakuha ka ng lisensiya, mag-a-apply ka pa sa ospital para sa residentship. Apat na taon ulit yun. Tapos, kung gusto mong magpakadalubhasa, kukuha ka ulit ng dalawa hanggang tatlong taon para makapag-specialize. Kung gusto mong maging Pathologist, dapat magkaroon ka ng sandamakmak na quota ng clinic na consultant ka. Siyempre, kailangang sumikat ka at gumawa ng magandang pangalan para maraming pasiyente.

3. Pag doktor ka daw, 50% ng iyong propesyon ay kawang-gawa.

4. Deadline daw ng pagpasa ng 1st sem grade sa December 16 pero hindi ako makakapagpasa ng grade. Kailangan ko pang i-make up yung halos isang buwan kong deficiency sa una kong pinasukang ospital. Malabo akong pumaso sa graduation pero pwede daw pakiusapan yung dean.

5. Hindi pala. Baka hindi ako maka-graduate. Walo na ang absent ko sa pinapasukan ko ngayong ospital at isa na lang, repeat internship ako. Lagot!

5. Nga pala, gagradweyt na yung batch 2005 ng LIRA sa Martes. Congrats! Kita-kits!

Imagine

Ku biyernes, nangyari su usad sa magiging pinaka-importanteng pangyayari sa buhay ko: su pag-kwestiyon kan ang pagtubod ko: na abo kong pinag-uusipan ta para kanako, malaka-kompolikado kan ang bagay na an, saka diri pa ako maiintindihan kan ang mga tawong nakapalibot kanako na uda na ibang ginibo kundi magtuyaw sa paniniwala kan ang ibang tawo. Sira kaya su klase sa mga tawo na kung uno an ang nababyad nira, amo na an. Kontento na sira sa nasasabutan nira. Abo na nirang palawigon pa kung uno an ang mga bagay na nasa talikundan kan.

Makolog sa boot ko lalo nang pirmi nira akong tinatawan sa sitwasyon na diri ko man puwedeng simbagon arog kan ang: Kadakol sana kayang kulang kanimo, ngani?

Nagnigar ako ta boot kong ipasabot kanda na buku akong arog kan, dawa pa agko kamaturan su sinabi nira pero buku adtu su rason. Para kanako, an ang rason kadtu amo adto su klase kan ang pagkasabot ko sa mga bagay. Iba para kanako an ang ibig sabihon kan an mga bagay na para kanimo maray. Pwedeng maraot an ang ibig sabihon kan kanako.

Kamaturan, abo kong nakikipag-debate tungkol kan ang pagtubod ko ta abo ko nang masundan pa sa mga unga an ang unga nira. Para kaya kanako, kung agko man usad na tawo na atheist, technically buko talaga iyang atheist. Pwede iyang bauyon na atheist pero kung iisipon pa, an ang usad na "atheist" bukong ganap na "atheist" kung diri pa nanggad niya napapamaturan na uda diyos. Pauno niya kokontrahon an ang bagay na diri pa man napapamaturan.

Tapos, nag-arabot su mga unga pa nira kung pauno ko kaya kuno maipapaliwanag an ang creation. Sabi ko, para kanako, mas agko kamaturan an ang sinasabi kan ang mga siyentista ta agko sira basehan na naiintindihan, nakakaptan bukong arog kan ang teorya sa bibliya na puro sarita sana an ang nakakaptan. Kung uno man an ang nakasurat sa bibliya, para kanako, kaipuhan pa adtung intindihun na bagana patukod na dapat masimbag. Kulang sa dunong su mga tawo kadto kaya diri nira maipaliwanag an ang mga bagay-bagay. Sabi ko pa ngani: Ku natuklasan ku tawo an ang benipisyo kan ang kalayo, sinamba nira adto. Amo yan ta diri nira naiintindihan pa na ang kalayo palan nagigibo ta agko oksihena, materyal, saka temperatura na pwedeng makapagpoon sa reaksiyon sa pagkalayo. Arog man kita kan nguwan. An ang mga bagay na diri ta maintindihan nguwan, ipinagpapaubaya ta na sana sa usad na mas makusog na puwersa ta para kanato, naniniwala kitang limitado sana an ang utok ta. Dahil kan, nalilimitahan kitang imbestigaran an ang mga milagro, pati na ang rason kun uno an ang sikolohiya han ang pagtubod.

Nag-abot pa kami sa halimbawa tungkol sa kumpisal. Sira ngani mismo, kontra sa kumpisal. Sabi nira, sala kuno an pagkumpisal. Dapat kuno diretso sa diyos. Sabi ko, sala palan kamo. Ako, nagtutubod ako sa kumpisal mapa-spiritwal man an o uno. Importante an ang pagkumpisal ta nalilinigan kan an ang pagmati ta sagkod pag-iisip. An ang sikolohiya kaya kan ta kaipuhan tang agko makausip kung diri ta na kayang kimkimon an ang problema ta. (Arog kading ginigibo ko na nag-iistorya ako tungkol kan ang nangyari kanako na mas nakakapagpagaan kan ang pagmati ko.) Ibig sabihon, buku pang sapat na baguhon ta su mga sala tang nagibo. Nasa sikolohiya an kan ang penance kun sari kaiba an ang confession, repentance, pati na ang penalty.

Ku subagong ramrag, nabasa ko su column ni Cirilo Bautista sa Panorama na agko titulong "Another way of looking at literature and life." Inistorya niya su tungkol kadtung lalaking nakasabay niya sa klinika. Su lalaki, ordinaryong obero sana sa usad na construction company sa Pasay. Nagkausip sira kung gauno kadipisil an ang mabuhay, kung pauno an ang pagkaka-project ku lalaki kung uno an ang maray na buhay. Sadto pangyayaring adtu, narumruman niya kung pauno nagluluog adtong kiddie rhyme na "Row, row, row your boat" sadto. Sabi ngani kadtong kanta :"Life is but a dream." Ararum. Pero pauno masasabing bagana prodyeksiyon sana kan ang tawo an ang buhay, na kung pauno naging pangiturugan sana ang ang buhay.

Ku igin pa ako, naisip ko dati na uno kaya kung magisong akong bigla tapos mas igin pa ako sa edad kong dose; na posibleng pangiturugan sana adtong ngamin na nangyari kanako. Naisip ko kung uno kaya kung maggisong ako tapos ngamin na nangyayari bangungot man sana, mauban na pangiturugan. Kaya pag naggigisong ako, iniisip kong pumikit ulit ta baka makabalik na ako sa pinakatunay na mundong dapat na iniiwagan ko. Pero diri adto nangyayari. Sabi ko, amo na adi a tunay na bangungot. Diri ako magigisung sa kamaturan.

Arog man kadi su nabanggit pa ni Bautista tungkol ki Chuan Tzu na inilahad an ang estado sa bitnga kan ang pangiturugan sagkod paggisong bilang "deep momentary and perplexing experience" sa pamamagitan kan ang pag-istorya ku lalaking nangiturugan sa paru-paro. Na pagkagisong niya, buko iyang sigurado kung usad iyang paru-paro na nangiturugan na maging tawo o usad iyang tawo na nangiturugan na usad na paru-paro.

Usad pang nag-luog sa utok ko su kanta ni John Lennon na Imagine:

Imagine there's no heaven,/It's easy if you try,/No hell below us,/Above us only sky,/Imagine all the people/living for today.../Imagine there's no countries,/It isn't hard to do,/Nothing to kill or die for,/No religion too,/Imagine all the peopleliving life in peace.../Imagine no possesions,/I wonder if you can,/No need for greed or hunger,/A brotherhood of man,/Imagine all the people/Sharing all the world.../You may say I'm a dreamer,/but Im not the only one,/I hope some day you'll join us,/And the world will live as one.

Malanggayon pagmunihan kadi alagad makulug man nanggad sa payu. Adtung nangyari kanako, hanggang nguwan, bagana kabubukas pa sana ku laman ku, karuyrugo pa sana. Hanggang nguwan pinagpapara-isip ko na dipisil man palan an ang malakadakol na unga. Sinisimbag ko man sana an ang sadiri kong unga pero uda ako intensyon na sabihon sa mga tawo na tama an ang sinasabi ko. Hanggat sa uda pa napapatunayan, diri ako migngabil. Mauban pa a mundo. Kadakol pa ka pwedeng ilawig ka utok ka tawo na kaya niyang maipaliwanag an ang mga nangyayari sa kapalibutan niya. Pero kung mag-abot man a panahon na an, tigbak na ako, pati su mga kadiskudyon ko. Kung agko man langit, sadto na sana kami mag-osip-osip. Maboot man gayud an ang diyos para paloogon ako sa langit ta uda man ako nagibong kasalanan na marhay. Amo sana an ta problemado ako sa pagtubod.
--
Nasa www.OOVRAG.com pala ako.

UBOD, Premio Tomas, LIRA, sagkod iba pa

Nag-iyan ako nguwan na gab-i para sa paglunsar ku UBOD New Authors Series sa CCP kun sari adtung ibang mga kabisto man na parasurat kaiba arug kira Esting Jacob, Genevieve Asenjo, Santiago Villafania kaiba sadtu. Maray na agko arug kading programa na nagtatao sa tiyansa na maipublikar an ang mga ngabilun arug kan ang Bikol, Pangasinense, sagkod Kiniray-a ta malabi-labi sana an ang napupublikar na mga koleksyon. Dawa pa tulong taon nirang inulat su pagluwas ku libro, pero dawa uno pa man, maray baya ta nakaluwas man. Ta galin pa ako sa eskuwelan para asikasuhon su thesis namu, nag-abut akong nagpapatara-tara na si Dr. Gemino Abad na amo an naging Punong Tagapakaray. An pang ibang mga miyembros na tagapakaray amo na an si Cirilo Bautista sagkod Marjorie Evasco (Poetry); Roberto Añonuevo sagkod Benilda Santos (Tula); Jose Dalisay sagkod Charlson Ong (Fiction); Jun Cruz Reyes (Maikling Kuwento); sira Amelia Lapeña Bonifacio (Play), Sylvia Mendez-Ventura (Essay), Marne Kilates (Bikol), Timothy Montes (Cebuano), Leoncio Deriada (Hiligaynon), Juan S.P. Hidalgo (Iluko), sagkod Ma. Crisanta Nelmida-Flores (Pangasinense).

Congrats sa ngamin na parasurat na nakaiba sadtu!

---

Bago pa ako nag-iyan sadto, tinext ko na si Yayan kung si isay su mga mig-iyan sadtu. Tinext ko si Gen Asenjo (kagsurat kan taga-uma@manila kag iba pa nga pakigsapalaran) para masigurado na nag-iyan iya para sa launching ku libro niya. Namuya ako ta sadtu man si Esting Jacob (kagsurat kan Mga Nirukitdukit Mga Rawit -dawit sa Bikol), na una ko diri makakaiyan, si Sir Frank Peñones, pati su mag-agom na Sir Rudy sagkod Selena Alano. Si tokayong Sonny Villafania sadto man para sa koleksyon niyang Balikas ed Caboloan.

---

Naisiyan ko na usad palan ading blog ko sa itinao ni Sir Esting sa mga estudyante niya para bisitahon. Makasupog man na kung unu-uno ko na sana ibinubutang ko sadi blog ko kaya puon nguwan, migsurat na ako sa agku kamutangan sagkod mas dakol na gayud sa Iriganon.

---

Sinabi ko palan ki Sir Frank na mig-uli ako sa Bikol para sa Awarding ku Premio Tomas Arejola. Dakol kuno kaming pis-usipan pag-uli ko. Amo palan adi su listahan ku mga finalists:
Osipon na Pan-aki
1.“Magic Lapis” ni Michelle S. Bayos kan Baao, Camarines Sur
2.“Duwang Pagsadiri” ni Jaime Jesus Borlagdan kan Ciudad nin Tabaco
3.“Ku Turion si Kulakog” ni Jose Jason L. Chancoco kan Ciudad nin Iriga
4.“An Aking Dai Nangingiturogan” ni Kristian S. Cordero kan Ciudad nin Iriga
5.“Si Atong Natong” ni Maria Francia M. Sales kan Pili, Camarines Sur
6. “Maputing Agta” ni Sonny C. Sendon kan Ciudad nin Iriga
7. “ Kan Magutom si Buchok” ni H. Francisco V. Peñones, Jr. kan Ciudad nin Iriga
1-Actang Dula na Pan-aki
1. “Perla Bakasyonista” ni Rodrigo Boquiron kan Pili, Camarines Sur.
2. “Agku Bampira sa Iriga!” ni Jose Jason L. Chancoco kan Ciudad nin Iriga

---

Udma palan, amo adi a mingyari:

"On December 7, LIRA will sponsor a forum entitled Kailangan ba ang LIRA? Ano ang ginagawa ng mga makatang kabataan ngayon?at the Pulungang Recto, Bulwagang Rizal at 2 pm. Among the resource persons are: Dr. Rebecca Aonuevo (Department of English, Miriam College); Prof. Paolo Manalo (Department of English and Comparative Literature, UP College of Arts and Letters); Prof. Allan Popa (Kagawaran ng Filipino, Ateneo de Manila University); Dr. Benilda Santos (Kagawaran ng Filipino, AdMU); Mr. Ernani Rafael (LIRA member); and Prof. Angelo Suarez (Faculty of Arts and Letters, University of Santo Tomas). Director Vim Nadera, UP Institute of Creative Writing, will be the moderator."